O conflito entre Estados Unidos, Israel e Irán precipitou unha crise enerxética severa debido ao control asimétrico do estreito de Ormuz por parte do país persa. Por alí transita aproximadamente unha quinta parte do petróleo e gas natural licuado (GNL) mundial, así como o 30% dos fertilizantes nitroxenados.

 É por iso polo que Irán logrou reconfigurar as dinámicas do sistema xeoeconómico global, unha vez que a guerra expuxo as limitacións estruturais do poder militar estadounidense e xerou condicións de indeterminación a mediano e longo prazo que desafían os fundamentos da orde enerxética mundial.

Acordos, desacordos, desconfianza e desafíos

 A falta de confianza constitúe o atranco fundamental para calquera acordo entrambas as nacións. Irán desconfía profundamente das intencións de Washington, particularmente de Trump, quen abandonou unilateralmente o Plan de Acción Integral Conxunto (JCPOA, polas súas siglas en inglés) de 2015 sen alegar violacións iranianas.

 O experto Karim Sadjadpour, do Fondo Carnegie para a Paz Internacional, sinala que "o nivel de confianza entre Estados Unidos e Irán sempre foi moi baixo, pero agora é inexistente", percepción fundamentada nun patrón histórico de ataques estadounidenses durante procesos diplomáticos, incluído o bombardeo que causou a morte do líder supremo iraniano un día antes dunha reunión programada en Xenebra en febreiro de 2026.

 Mentres o goberno estadounidense prioriza a xestión de imaxe política e a obtención de titulares favorábeis para consolidar a súa posición doméstica, Irán busca concesións técnicas, verificábeis e escalonadas que garantan a seguranza da gobernanza aiatolá e recoñezan os seus dereitos soberanos, incluído o enriquecemento de uranio e o control sobre o tránsito en Ormuz.

 Malia as fondas diverxencias, existen áreas onde poderían converxer os intereses de ambas as partes. O control do estreito de Ormuz representa o punto central de calquera negociación debido a que Irán busca recoñecemento fáctico da súa xurisdición sobre as augas deste colo de botella, mentres os Estados Unidos requiren garantías de libre navegación. A crise sen precedentes motiva a ambas as partes a buscar solucións e, adicionalmente, existe un consenso implícito sobre a necesidade de evitar unha escalada nuclear.

 As negociacións en Islamabad, realizadas en semanas recentes, evidenciaron desacordos fundamentais. Os Estados Unidos presentaron 15 demandas que Irán rexeitou masivamente contrapropoñendo 10 puntos que incluían o recoñecemento do control iraniano sobre Ormuz e o dereito ao enriquecemento de uranio baixo o Tratado de Non Proliferación Nuclear.

 Irán exixe, ademais, reparacións polos danos causados durante seis semanas de bombardeos, a devolución de 27 mil millóns de dólares conxelados no estranxeiro, e o levantamento completo de sancións. A intelixencia estadounidense recoñeceu que a capacidade iraniana para repoñer armas segue sendo considerábel, o que dificulta os obxectivos militares orixinais de Washington, que incluían o cambio de réxime e a destrución da capacidade militar de Irán.

 Internamente, a elite política estadounidense enfróntase a tensións entre a retórica belicista, a presión dos mercados enerxéticos e o custo político dunha guerra prolongada. O secretario do Tesouro, Scott Bessent, advertiu os riscos sobre a "Operación furia económica" para asfixiar financeiramente Irán, mentres sectores republicanos temen o impacto nos prezos da gasolina ante as eleccións de medio termo.

 En Irán, a pesar de narrativas externas sobre fracturas, o liderado mantén cohesión en torno á resistencia e á esixencia de garantías verificábeis antes de calquera acordo.

Cesamento do fogo e bloqueo: implicacións inmediatas

 O estreito de Ormuz operou durante máis de seis semanas a menos do 10% da súa capacidade, o que xerou consecuencias inmediatas nos mercados enerxéticos globais. Segundo análise de Kpler, a perda acumulada de produción petroleira alcanzou 500 millóns de barrís a mediados de abril, con proxeccións de superar os 650 millóns para finais de mes. A produción saudita caeu desde 10,1 millóns de barrís diarios en febreiro até aproximadamente 6 millóns en abril, mentres os ataques iranianos a infraestrutura saudita afectaron o oleoduto Yanbu, as instalacións de Manifa e os sitios de Khurais, o que reduciu a exportación desde o golfo desde aproximadamente 15 millóns ata só 7 millóns de barrís diarios.

 A Axencia Internacional da Enerxía (AIE) cualificou a situación como "a maior crise enerxética da historia", ao superar os shocks de 1973, 1979 e 2022 combinados, dado que por Ormuz circula aproximadamente o 20% do petróleo e gas global. As perdas acumuladas de produción poderían alcanzar 700 millóns de barrís para finais de abril, cunha recuperación estimada en máis de sete meses, mesmo se o estreito se reabrise inmediatamente.

 Un fenómeno significativo radica na crecente desconexión entre os mercados de futuros e a realidade física do petróleo. Mentres os futuros de WTI e Brent se manteñen ao redor dos 100 dólares por barril, os prezos reais do petróleo físico alcanzaron os 140 dólares, con proxeccións de Kpler que suxiren que serían necesarios prezos de 160 a 170 dólares para destruír suficiente demanda e reequilibrar o mercado. Os inventarios de gasolina de Estados Unidos atópanse nos seus niveis máis baixos en case 16 anos, mentres o queroseno e o diésel xa rexistran prezos históricos superiores a 200 dólares por barril equivalente.

 Os Estados Unidos manteñen un bloqueo naval que impide tanto a entrada como a saída de petroleiros desde portos iranianos, aínda que 34 tanques vinculados con Irán lograron evadir as restricións navais estadounidenses, segundo datos de Vortexa. A "Operación furia económica" do Departamento do Tesouro busca debilitar sistematicamente a capacidade de Teherán de xerar, mover e repatriar fondos ameazando con sancións a calquera persoa ou embarcación que facilite fluxos comerciais iranianos. Porén Scott Bessent, secretario do Tesouro, recoñeceu implicitamente as limitacións ao anunciar que en cuestión de días os depósitos da illa de Kharg estarían cheos, o que evidencia que o bloqueo non logrou o seu obxectivo de paralizar completamente a infraestrutura petroleira iraniana.

Impactos globais a medio e longo prazo

 O control iraniano sobre Ormuz está a reconfigurar fundamentalmente a orde enerxética mundial. Aproximadamente unha quinta parte do subministro mundial de petróleo e gas natural licuado non ten alternativas reais a curto prazo, o que outorga a Irán un poder de negociación sen precedentes. A guerra demostrou que o enfoque da forza xerou precisamente o contrario: un Irán máis fortalecido que antes, cun control efectivo do estreito que podería remodelar drasticamente a orde mundial en detrimento dos Estados Unidos.

 Ao converter un colo de botella marítimo nun instrumento de poder asimétrico, Irán forza unha reavaliación da seguridade rexional e cambia a correlación enerxética baseada na dependencia desta ruta crítica. Isto acelera tendencias cara á rexionalización de cadeas de fornecemento, a diversificación de fontes enerxéticas e a busca de mecanismos de pago alternativos ao dólar, o cal beneficiaría indirectamente a China e a bloques emerxentes.

 Nos próximos meses, se persiste a escaseza sustentada de petróleo, derivados e materias primas asociadas (GNL, urea, xofre, helio) ao estreito, xeraranse presións inflacionarias persistentes, o que limitaría a capacidade dos bancos centrais para estimular o crecemento sen exacerbar a inflación. A combinación de débeda global elevada e taxas de xuros altas podería desencadear unha espiral de restrición fiscal, contracción do crédito e estanflación, especialmente en economías importadoras netas de enerxía.

 A longo prazo, a indeterminación estratéxica favorece unha reconfiguración multipolar. China, principal importador de cru iraniano, podería fortalecer alianzas enerxéticas con Teherán e outros produtores do golfo, mentres Europa e Asia aceleran transicións enerxéticas forzadas pola inseguridade de fornecemento. Non obstante, a escaseza de minerais críticos para a electrificación (cobre, níquel, terras raras) limita a viabilidade dunha substitución rápida e mantería unha vulnerabilidade sistémica.

 Polo de agora, a proxección de redución de inventarios indica unha escaseza acumulada de aproximadamente 1 400 millóns de barrís que requirirá 7 meses para recuperar a produción e 18 meses adicionais para repoñer inventarios, o cal manterá prezos elevados durante polo menos dous anos.

 A escaseza de produtos derivados do petróleo, incluídos o diésel, queroseno e gasolina, xunto coa redución de produción de fertilizantes nitroxenados, xerará presións inflacionarias sobre os prezos de alimentos a escala global. O déficit proxectado de cobre do 30% para 2035-2040, exacerbado pola escaseza de ácido sulfúrico requirido para a súa extracción, representa un indicador adicional da transformación estrutural do sistema de comercio de materias primas.

Continuidade da guerra? Incerteza e arestas clave

 O goberno iraniano percibe que Trump non quere continuar a guerra a pesar da súa retórica belixerante, a base política republicana revélase ante un presidente que se converteu en belicista e as perspectivas electorais caen mentres os prezos do petróleo suben. Irán busca seguridade a longo prazo, non unha tregua temporal, e está disposto a seguir soportando un enorme sufrimento económico antes de ceder en intereses fundamentais. As conversas de 16 horas en Paquistán fracasaron porque Irán quixo negociar, non capitular.

 Irán entende, a pesar do fortalecemento do cerco económico na súa contra, que o tempo lle favorece. Os persas apostan por pasar meses de longa dor, pero cren que soster máis semanas a situación actual podería ser moi prexudicial para a administración Trump e a súa economía. Niso se basea a denominación política do seu enfoque asimétrico.

 As palabras de Trump en Truth Social reflicten a incapacidade de Washington para impoñer as súas condicións: "Dado que o goberno de Irán está gravemente dividido, solicitouse suspender o ataque ata que os líderes iranianos presenten unha proposta unificada". A falta de resposta formal de Teherán á invitación de negociacións evidencia que o conflito podería prolongarse indefinidamente. O profesor Robert Malley, exnegociador con Irán baixo as administracións de Obama e Biden, advirte que a parte iraniana insistirá nun camiño lento, gradual e por etapas para calquera acordo, e no que se verifique paso a paso se Washington cumpre o que asina.

 O futuro das negociacións depende de factores contraditorios: a necesidade estadounidense dunha saída política na brevidade, a determinación iraniana de obter garantías verificábeis e a presión de mercados enerxéticos ao bordo do colapso. Porén, a ausencia de confianza mutua e a tendencia de Trump a cambiar os obxectivos negociadores reducen a probabilidade dun acordo duradeiro.

 A incerteza fundamental radica en se o poder estadounidense atopou xenuinamente os límites da forza militar. O que se presencia, quizais por primeira vez, son os verdadeiros límites de proxección dese poder xa que nunca antes fora exposto tan debilmente ineficaz a escala global. A intelixencia estadounidense agora admite que aproximadamente o 70% do arsenal de drons e mísiles iraniano podería estar intacto, cifra que contradí as afirmacións iniciais de que o 70-90% fora destruído. Esta realidade suxire que a indeterminación xeopolítica resultante do conflito podería prolongarse durante anos e que reconfigurou permanentemente as relacións de poder no sistema internacional.

 En definitiva, o estreito de Ormuz consolidouse como o novo nó crítico do sistema xeoeconómico global, onde Irán exerce un control asimétrico que transforma conxunturalmente os fluxos de materias primas, e se forza unha reconfiguración da xeoeconomía multipolar e da arquitectura enerxética mundial.

 A crise enerxética actual, cualificada como a maior da historia pola AIE, xera presións inflacionarias persistentes que limitan opcións de política macroeconómica global e debilitan politicamente a Estados Unidos e a outros gobernos occidentais.

 Irán cruzou o Rubicón usando a súa carta xeostratéxica máis alta. Ao impoñerse en Ormuz, adquiriron unha escala de poder coercitivo inédito, un poder ao que, dificilmente, queiran renunciar. Isto podería cambiar a arquitectura de seguridade rexional e as correlacións de poder en Asia Occidental, co colateral da desfiguración do sistema enerxético tal como o coñeciamos antes de febreiro.

[Artigo traducido do sitio web venezolano Misión Verdad, do 24 de abril de 2026]